Sobre o proxecto
HOP & BOT é o nome do proxecto «Bebidas refrescantes vexetais a base de lúpulo e especies aromáticas», un Grupo Operativo da Asociación Europea da Innovación (AEI) cofinanciado polo Fondo Europeo Agrícola de Desenvolvemento Rural (Feader) no marco do Programa Estratéxico da PAC (PEPAC) 2023–2027, código de procedemento MR331B. Execútase entre marzo de 2024 e xullo de 2026, coa Axencia Galega da Calidade Alimentaria (AGACAL) como organismo xestor.
O lúpulo achega ás bebidas un amargor recoñecible, o que abre a porta a sabores pensados para un público adulto que non quere consumir alcohol: o segmento NOLO, de bebidas sen ou con baixo contido en alcohol. Combinado con especies aromáticas como a hortelá, o hibisco ou a menta, o proxecto busca unha gama de bebidas refrescantes e saudables, con potencial probiótico, que ao mesmo tempo desestacionalice o mercado das herbas aromáticas e dea aos produtores de lúpulo unha alternativa de diversificación.
O método de traballo é a fermentación controlada: un proceso biotecnolóxico pouco habitual no sector agrario galego, que permite potenciar compostos beneficiosos —antioxidantes, probióticos— mantendo as características naturais da materia prima. Cinco entidades forman o Grupo Operativo, cada unha responsable dunha parte da cadea: cultivo e procesado do lúpulo, cultivo ecolóxico de plantas aromáticas, investigación fermentativa, validación biotecnolóxica e divulgación.
Antecedentes: o lúpulo en Galicia
O cultivo de lúpulo en Galicia non é novo. A comarca de Betanzos foi pioneira en España: os primeiros ensaios documéntanse xa en 1915, na Granxa Escola Experimental da Coruña, e entre 1950 e 1970 Betanzos chegou a ser a principal zona produtora do país, impulsada pola escaseza de lúpulo nas fábricas de cervexa tras a Segunda Guerra Mundial. En 1963 a colleita alcanzou un máximo de máis de 240.000 kg, pero o despoboamento do rural nas décadas seguintes acabou coa man de obra dispoñible, e en 1982 pechou o centro de recepción que sostiña o cultivo na zona.
O lúpulo galego recuperouse case vinte anos despois. En 2004, Hijos de Rivera (Estrella Galicia) acordou co Centro de Investigacións Agrarias de Mabegondo elaborar cervexa con lúpulo producido en Galicia, cos primeiros resultados positivos. Esa experiencia levou, en 2008, á creación da cooperativa Lúpulo Tecnoloxía de Galicia (Lutega), coa que se reinicia o cultivo como alternativa real de negocio no rural. HOP & BOT parte precisamente desa base: unha cadea de valor xa reconstruída que agora busca abrir unha nova vía de produto, a das bebidas funcionais.
Obxectivos
- Diversificar. Dar aos produtores galegos de lúpulo e plantas aromáticas unha saída comercial que non dependa dunha soa tempada nin dun único uso do cultivo.
- Formular. Combinar lúpulo galego con especies aromáticas en mesturas cun amargor recoñecible, pensadas para o segmento NOLO.
- Fermentar. Deseñar un proceso de fermentación combinada con lévedos e bacterias que potencie compostos funcionais mantendo as calidades organolépticas da mestura.
- Validar. Comprobar a viabilidade real dos produtos — vida útil, análise sensorial e, se procede, a incorporación de vitaminas nos niveis esixidos pola normativa europea.
Como se traballa
- Actividade 1 — Preparación de mesturas. Recollida e preparación de mostras vexetais, extractos e concentrados, e selección das formulacións finais que combinan lúpulo e aromáticas. Responsable: Lutega.
- Actividade 2 — Fermentados e vitaminas. Procesos fermentativos para potenciar metabolitos funcionais, fermentación das mesturas de materias primas, e análise de solubilidade, compatibilidade e estabilidade dos concentrados de vitaminas. Responsable: Universidade da Coruña.
- Actividade 3 — Viabilidade e divulgación. Estudo de vida útil e de viabilidade dos concentrados, e divulgación e presentación dos resultados finais. Responsable: Glecex.
Resultados previstos
Os tres fitos recollidos no acordo de colaboración do Grupo Operativo, aínda en desenvolvemento:
- 01 tres formulacións de referencia que combinan o amargor do lúpulo con distintas especies aromáticas, pendentes de validación organoléptica final
- 02 un protocolo de fermentación combinada e tres bebidas funcionais suplementadas con vitaminas, deseñadas para acadar os niveis dunha declaración nutricional aprobada por regulamento europeo
- 03 produtos finais a escala de laboratorio-piloto, pendentes de estudo de vida útil e cata
Nota. Os fitos descríbense tal e como constan no acordo de colaboración do Grupo Operativo. Esta ficha actualizarase coa validación final dos tres produtos a medida que os socios a confirmen.
O lúpulo galego ten, ata agora, unha soa porta de saída: a cervexa. HOP & BOT investiga unha segunda.
Socios do Grupo Operativo
Cinco entidades galegas comparten o proxecto, cada unha responsable dunha parte da cadea de valor.
- Lúpulo Tecnoloxía de Galicia, S.C.G. (Lutega) Betanzos · coordinadora — responsable de toda a cadea de valor do lúpulo: cultivo, colleita, pelado e deshidratación dos conos florais
- Orballo Innovacións Forestais, S.L. Paderne — cultivo, transformación, envasado e comercialización de produtos vexetais con certificado ecolóxico: tés e infusións
- Global and Ecofriendly Natural Extracts, S.L. (Glecex) San Cibrao das Viñas — startup de biotecnoloxía: preparación e caracterización de extractos naturais, validación funcional de alimentos e ingredientes
- Universidade da Coruña (UDC) A Coruña — o grupo de investigación de Bioquímica e Bioloxía Molecular lidera o estudo dos procesos fermentativos do proxecto
- Fundación Galicia Sustentable (FGS) Santiago de Compostela — deseño e planificación das accións de divulgación: entrevistas filmadas, infografías e esta mesma ficha
Onde se cultiva
As materias primas veñen de dúas leiras. En Betanzos, Lutega cultiva o lúpulo en espaldeiras. En Paderne, Orballo cultiva baixo certificado ecolóxico o té e a camelia (Camellia sinensis), que amplía a base vexetal dispoñible para as mesturas.
A leira de Betanzos forma parte ademais da Ruta do Lúpulo, un treito de 14,3 km da 4ª etapa do Camiño Inglés (Betanzos–Bruma) pola Reserva de Biosfera Mariñas Coruñesas e Terras do Mandeo, que remata cunha visita guiada ao cultivo e unha degustación de cervexas con lúpulo galego. Organízaa a Agencia del Camino en colaboración con Lutega.
Divulgación
A divulgación é o papel da FGS no Grupo Operativo. En 2024 fixéronse visitas cos socios para identificar os formatos de comunicación máis axeitados; despois produciuse o material audiovisual —entrevistas filmadas en xornadas completas co persoal técnico de cada socio— e a serie de infografías «Bebidas botánicas e refrescos vexetais».
Materiais e enlaces
hopbot.galiciasustentable.org
O mesmo contido nun sitio independente, coa súa propia identidadeOs tres anos, anualidade a anualidade
Scrollytelling co vídeo resumo e os tres fitos acadados87 fotografías do proxecto
Lúpulo, té, laboratorio, entrevistas e máis, por bloquesDescargas para prensa e socios
1600 px · crédito e licenza CC BY-NC-SA 4.0Serie «Bebidas botánicas e refrescos vexetais»
8 pezas guía: cultivo, colleita, matriz fitoquímica, sinerxía do produto e fichas de referenciaResumo do proxecto e seis pezas curtas
Do cultivo á fermentación, contado polos cinco sociosSala de prensa
Notas de prensa, documentos e imaxes xenéricas para mediosPróximos pasos
Os traballos seguen o calendario do acordo de colaboración ata xullo de 2026. Esta ficha actualizarase coa validación final dos tres produtos, os datos de vida útil e os resultados do proxecto, confirmados cos socios do Grupo Operativo.
Créditos. As fotografías desta ficha son © Fundación Galicia Sustentable, licenza CC BY-NC-SA 4.0. Mención obrigada de financiamento: Feader · PEPAC 2023–2027 · Grupos Operativos da AEI · AGACAL.