A costa e quen vive dela

Un país que sempre viviu mirando ao mar

Hai territorios cuxa historia non pode entenderse sen observar a súa xeografía. Galicia é un deles.

O océano foi durante séculos unha fonte de alimento, de emprego e de comunicación co resto do mundo. As vilas mariñeiras medraron arredor dos portos, as rías convertéronse en espazos privilexiados para a pesca e o marisqueo, e xeracións enteiras aprenderon a interpretar as mareas, os ventos e as correntes moito antes de que existisen os modelos meteorolóxicos.

O mar non só proporcionou recursos.

Tamén construíu unha forma de vivir, unha cultura e unha maneira de entender o territorio. A nosa gastronomía, as festas populares, a arquitectura costeira, a lingua e boa parte da identidade galega están profundamente vencelladas á vida mariñeira.

Aínda hoxe, Galicia segue sendo un país que mira ao mar para comprender o seu pasado e para construír o seu futuro.

O mar produce moito máis que peixe

Cando pensamos no mar facémolo habitualmente desde unha perspectiva produtiva. Asociámolo á pesca, ao marisco ou á acuicultura, e é lóxico que así sexa. Milleiros de familias viven directa ou indirectamente destas actividades.

Con todo, o verdadeiro valor do océano vai moito máis alá dos alimentos que proporciona.

Os ecosistemas mariños regulan o clima, almacenan enormes cantidades de carbono, producen unha parte significativa do osíxeno que respiramos, amortecen o impacto dos temporais, manteñen unha extraordinaria biodiversidade e sosteñen procesos ecolóxicos indispensables para o funcionamento do planeta.

Sen océanos saudables non existirían rías produtivas, nin bancos marisqueiros, nin pesqueiras sostibles, nin comunidades costeiras capaces de vivir do mar.

Protexer o océano significa, en realidade, protexer as condicións que fan posible seguir vivindo del.

A pesca depende da saúde dos ecosistemas

Durante moito tempo pensouse que o principal reto da pesca consistía simplemente en capturar máis recursos.

Hoxe sabemos que esa visión resulta insuficiente.

A capacidade dunha pesqueira para manterse no tempo depende da saúde dos ecosistemas, da conservación dos hábitats mariños, da calidade das augas, da investigación científica e dunha xestión responsable dos recursos.

Pescar non consiste unicamente en extraer.

Consiste tamén en garantir que o mar conserve a capacidade de rexenerar aquilo que produce.

Esta é unha responsabilidade compartida. Dos profesionais do mar, das administracións, da comunidade científica, da industria transformadora e tamén da sociedade, que decide diariamente que modelo de consumo e de produción quere apoiar.

O marisqueo representa unha maneira única de relacionarse co territorio

Poucas actividades expresan mellor a conexión entre as persoas e os ecosistemas ca o marisqueo.

As mariscadoras e os mariscadores coñecen como poucas persoas a evolución das mareas, os fondos mariños, a calidade das augas ou os ciclos biolóxicos das especies coas que traballan. O seu labor depende directamente da saúde das rías e, precisamente por iso, convértense tamén en observadores privilexiados dos cambios que experimenta o medio mariño.

Ese coñecemento acumulado durante xeracións constitúe un patrimonio tan valioso como o propio recurso que se extrae.

Combinar esa experiencia coa investigación científica, a innovación e unha boa gobernanza representa unha das mellores oportunidades para fortalecer o futuro do sector.

A acuicultura tamén forma parte do futuro

Nun contexto de crecemento da poboación mundial e de aumento da demanda de alimentos, a acuicultura está chamada a desempeñar un papel cada vez máis relevante.

Pero, como sucede con calquera outra actividade produtiva, non toda a acuicultura responde ao mesmo modelo.

O seu desenvolvemento debe ser compatible coa conservación dos ecosistemas, coa calidade das augas, co benestar animal e coa convivencia co resto das actividades que comparten o litoral.

O desafío non consiste en escoller entre producir ou conservar.

Consiste en demostrar que ambas as dúas cousas poden avanzar da man cando a planificación, o coñecemento e a innovación ocupan o lugar que lles corresponde.

O litoral é moito máis que unha franxa costeira

Con demasiada frecuencia observamos a costa unicamente como un espazo para o turismo, o lecer ou o desenvolvemento urbanístico.

Porén, o litoral é un dos territorios ecoloxicamente máis complexos e socialmente máis valiosos de Galicia.

Nel conflúen ecosistemas mariños e terrestres, actividades económicas moi diversas, infraestruturas estratéxicas, espazos naturais protexidos e unha enorme riqueza cultural ligada á vida mariñeira.

Xestionar esa complexidade require comprender que as decisións tomadas terra adentro afectan directamente ao mar, e que todo o que sucede no océano acaba repercutindo tamén sobre as comunidades costeiras.

O litoral non pode entenderse por partes.

Debe xestionarse como un único sistema.

O futuro do mar tamén se decide lonxe da costa

O cambio climático, a contaminación, a perda de biodiversidade ou a presión urbanística sobre o litoral son desafíos que van moito máis alá do propio sector pesqueiro.

A calidade das augas depende de como xestionamos as concas fluviais. A conservación das rías está estreitamente relacionada coa ordenación do territorio. A competitividade do sector depende da innovación, da investigación e da capacidade para incorporar novo coñecemento sen perder a experiencia acumulada polas comunidades mariñeiras.

O futuro do mar comeza moito antes de chegar á costa.

Cada decisión que tomamos sobre o territorio termina, antes ou despois, reflectíndose no estado dos ecosistemas mariños.

Un patrimonio que define Galicia

Na Fundación Galicia Sustentable entendemos que o mar constitúe un dos grandes activos estratéxicos do noso país. Non só pola riqueza que xera, senón porque representa un exemplo extraordinario de como natureza, economía e cultura poden formar parte dun mesmo sistema.

A sustentabilidade do litoral non consiste unicamente en conservar os ecosistemas nin unicamente en garantir a viabilidade das actividades económicas.

Consiste en asegurar que ambas poidan seguir evolucionando xuntas.

Porque cada porto, cada ría, cada banco marisqueiro e cada comunidade mariñeira forman parte da nosa identidade colectiva.

E tamén poden seguir escribindo unha parte esencial do futuro de Galicia.