Poucos conceptos gañaron tanta presenza no debate público como a sustentabilidade. Porén, canto máis se utiliza unha palabra, maior é o risco de que perda precisión. Neste artigo propoñemos unha reflexión sobre o seu verdadeiro significado, entendéndoa non como un conxunto de accións ambientais, senón como unha forma de comprender a relación entre as persoas, o territorio e os sistemas que sosteñen a vida.
Un concepto que parece explicalo todo
Hai palabras que adquiren tanta relevancia social que acaban formando parte da linguaxe cotiá. A sustentabilidade é unha delas. Está presente nas políticas públicas, nas estratexias empresariais, nos proxectos europeos, na publicidade e mesmo nas conversacións informais. Fálase de turismo sustentable, de mobilidade sustentable, de agricultura sustentable ou de empresas sustentables coa mesma naturalidade coa que se fala de innovación ou de calidade.
Con todo, esa popularidade agocha unha certa paradoxa. Canto máis empregamos unha palabra, máis fácil resulta esquecer o seu significado. Se preguntásemos a un grupo de persoas que entendan por sustentabilidade, probablemente obteríamos respostas moi diferentes. Uns falarían do cambio climático; outros da reciclaxe, da economía circular ou das enerxías renovables. Todas esas respostas son razoables, pero ningunha consegue explicar por si soa que é realmente a sustentabilidade.
O concepto foi reducindo pouco a pouco o seu alcance ata asociarse case exclusivamente ás cuestións ambientais. É unha asociación lóxica, porque a degradación dos ecosistemas é un dos grandes desafíos do noso tempo, pero tamén resulta insuficiente. A sustentabilidade non naceu para falar unicamente da natureza. Naceu para responder a unha pregunta moito máis ampla: como pode un sistema manterse no tempo sen destruír as condicións que fan posible a súa propia existencia?
A capacidade de perdurar
Esta idea pode parecer abstracta, pero está presente en todos os sistemas vivos. Un bosque non permanece igual ano tras ano. As especies cambian, as árbores medran, morren ou son substituídas por outras, aparecen perturbacións e procesos de rexeneración. A súa sustentabilidade non reside na ausencia de cambios, senón na capacidade de conservar as funcións ecolóxicas que lle permiten seguir sendo un bosque.
O mesmo sucede cun río, cunha explotación agraria, cunha empresa ou cunha sociedade. Todos evolucionan constantemente. Todos se adaptan ás circunstancias. O importante non é evitar esa transformación, senón garantir que non comprometa os recursos, as relacións e os procesos dos que depende o seu futuro. Nese sentido, a sustentabilidade non describe un estado inmóbil, senón unha capacidade: a de seguir funcionando sen esgotar as bases que fan posible ese funcionamento.
