A vida que nos sostén

A natureza sempre estivo aí

Hai algo fascinante na natureza: funciona sen pedir protagonismo.

Mentres discutimos sobre economía, política ou tecnoloxía, os ríos continúan transportando auga, os insectos polinizan as plantas, os fungos descompoñen a materia orgánica, os solos rexeneran nutrientes e os bosques regulan a humidade e a temperatura do territorio. Son procesos silenciosos que levan millóns de anos funcionando e dos que depende boa parte da nosa existencia.

Quizais por iso resultan tan fáciles de ignorar. Só nos decatamos da súa importancia cando deixan de funcionar.

A escaseza de auga, a erosión dos solos, os incendios forestais, a perda de biodiversidade ou o aumento da temperatura non son fenómenos illados. Son sinais de que algúns dos sistemas naturais que sosteñen a nosa sociedade están perdendo capacidade para desempeñar as funcións que durante séculos demos por feitas.

Non vivimos sobre a natureza. Vivimos dentro dela.

Un dos maiores erros da cultura moderna foi pensar que a natureza era o escenario no que se desenvolvía a actividade humana. Como se primeiro existise o medio ambiente e, sobre el, construísemos cidades, empresas ou infraestruturas.

En realidade ocorre exactamente o contrario.

A economía existe porque existen recursos naturais. A agricultura depende da fertilidade dos solos, da auga e dos polinizadores. A industria necesita materias primas e enerxía. A nosa saúde depende da calidade do aire, da auga e dos alimentos. Mesmo a tecnoloxía máis avanzada require minerais, metais e ecosistemas capaces de absorber parte dos impactos que xeramos.

Non vivimos xunto á natureza.

Vivimos dentro dun sistema natural extraordinariamente complexo que fai posible todo o demais.

Esquecelo non cambia esa realidade. Simplemente fai que tomemos peores decisións.

A biodiversidade é moito máis que unha lista de especies

Cando se fala de biodiversidade adoitamos pensar en animais ameazados ou en espazos naturais protexidos. É unha visión comprensible, pero incompleta.

A biodiversidade non é simplemente o número de especies que existen nun territorio. É a inmensa rede de relacións que se establece entre elas e que permite que os ecosistemas funcionen.

Un bosque non depende só das árbores. Depende dos fungos que viven asociados ás súas raíces, dos insectos que polinizan as flores, das aves que dispersan sementes, dos microorganismos que manteñen vivo o solo e das innumerables interaccións que se producen entre todos eles.

Eliminar unha peza desa rede non sempre provoca consecuencias inmediatas, pero reduce a capacidade do sistema para adaptarse aos cambios.

Algo parecido sucede cunha sociedade. A súa fortaleza non depende unicamente das persoas que a compoñen, senón tamén das relacións que existen entre elas.

Na natureza ocorre exactamente o mesmo.

Os montes e os ríos producen moito máis do que parece

Durante moito tempo valoramos os ecosistemas polo que podiamos extraer deles. A madeira, a pesca, a caza ou a produción agrícola eran os indicadores que mellor representaban o seu valor.

Hoxe sabemos que esa visión era demasiado limitada.

Un monte produce madeira, pero tamén almacena carbono, regula a temperatura, favorece a infiltración da auga, protexe os solos fronte á erosión, alberga biodiversidade e contribúe ao benestar das persoas.

Un río non é só unha canle pola que circula a auga. É un corredor ecolóxico que conecta territorios, mantén hábitats, recarga acuíferos, transporta nutrientes e sostén innumerables formas de vida.

A natureza produce continuamente bens e servizos que raramente aparecen nas contas económicas, pero sen os cales a nosa sociedade simplemente non podería funcionar.

Conservar non significa deixar de utilizar

Existe a idea de que conservar a natureza implica impedir calquera actividade humana. É unha visión que poucas veces responde á realidade.

Durante séculos, moitas das paisaxes que hoxe consideramos valiosas foron construídas pola interacción entre as persoas e o territorio. Prados, soutos, sistemas tradicionais de regadío ou montes comunais son exemplos de ecosistemas nos que actividade humana e funcionamento ecolóxico evolucionaron de forma conxunta.

O verdadeiro reto non consiste en elixir entre conservar ou utilizar.

Consiste en aprender a utilizar sen degradar.

Iso require coñecemento, planificación e unha visión de longo prazo. Significa comprender que os recursos naturais non son infinitos, pero tamén que os ecosistemas teñen unha extraordinaria capacidade de rexeneración cando se lles permite funcionar.

A sustentabilidade non busca deter a actividade humana. Busca facer compatible esa actividade coa conservación das funcións ecolóxicas das que depende.

Galicia é un territorio privilexiado

Poucos lugares de Europa concentran unha diversidade ambiental comparable á de Galicia.

A influencia do océano Atlántico, a variedade do relevo, a abundancia de cursos fluviais e a riqueza de hábitats conforman un patrimonio natural excepcional. Desde os cantís costeiros ata as fragas, pasando polas brañas, os sistemas dunares, as serras ou os vales agrarios, Galicia alberga unha enorme diversidade de ecosistemas nun territorio relativamente pequeno.

Ese patrimonio representa moito máis ca un valor ambiental.

É unha oportunidade para construír modelos de desenvolvemento baseados na calidade dos recursos naturais, na bioeconomía, na investigación, no turismo de natureza, na produción agroalimentaria ou na innovación arredor dos servizos ecosistémicos.

Pero tamén implica unha enorme responsabilidade.

A riqueza natural non está garantida para sempre. Necesita ser comprendida, xestionada e coidada.

O futuro tamén se decide nos ecosistemas

Moitos dos grandes desafíos deste século están directamente relacionados coa natureza.

O cambio climático, a seguridade alimentaria, a dispoñibilidade de auga, a saúde pública ou a resiliencia fronte aos fenómenos extremos non poderán afrontarse unicamente mediante novas tecnoloxías. Necesitarán tamén ecosistemas capaces de seguir desempeñando as funcións que levan facendo desde moito antes da aparición da nosa especie.

Na Fundación Galicia Sustentable entendemos a natureza como a infraestrutura máis importante do territorio. Non porque sexa fermosa —que o é—, nin porque mereza ser conservada por razóns éticas —que tamén—, senón porque dela depende a nosa prosperidade presente e futura.

Cada bosque, cada río, cada solo fértil e cada especie forman parte dun sistema extraordinariamente complexo que sostén a vida. Coidalo non é unha opción ambiental. É unha decisión estratéxica para calquera sociedade que aspire a ter futuro.

Porque, ao final, cando falamos de natureza nunca estamos falando só da natureza.

Estamos falando das condicións que fan posible a nosa propia existencia.