O traballo e a economía condicionan boa parte das decisións que tomamos ao longo da vida: onde vivimos, como consumimos, que oportunidades temos ou que futuro imaxinamos para os nosos fillos. Pero a economía vai moito máis alá dos indicadores de crecemento. Tamén determina a cohesión social, o equilibrio territorial e a capacidade das comunidades para prosperar sen comprometer o seu futuro.
A economía está en todas partes
Hai quen pensa que a economía é unha cuestión reservada aos gobernos, ás grandes empresas ou aos mercados financeiros. Sen embargo, está presente en practicamente todas as decisións que tomamos. Cada vez que aceptamos un emprego, abrimos un negocio, mercamos un produto ou contratamos un servizo estamos participando nun sistema económico que organiza a forma na que producimos, distribuímos e consumimos os recursos.
Por iso resulta sorprendente que, sendo tan importante, adoitemos medir o éxito económico cun número tan limitado de indicadores. O Produto Interior Bruto, a taxa de desemprego ou o crecemento anual da economía ofrecen información valiosa, pero dificilmente describen por si sós a realidade dun territorio.
Unha economía pode medrar mentres aumenta a desigualdade. Pode crear riqueza ao tempo que deteriora os recursos naturais dos que depende. Pode mellorar as súas estatísticas e, ao mesmo tempo, perder poboación, cohesión social ou capacidade para afrontar os desafíos do futuro.
Medrar non sempre significa prosperar.
O traballo dá moito máis ca un salario
O emprego adoita analizarse desde unha perspectiva económica, pero tamén ten unha profunda dimensión social.
Traballar significa obter ingresos, pero tamén desenvolver capacidades, construír relacións, sentirse útil, participar na comunidade e proxectar un futuro. A ausencia de oportunidades laborais non só reduce a renda das persoas; tamén condiciona a autoestima, favorece a emigración, dificulta o relevo xeracional e debilita o tecido social.
Esta realidade percíbese con especial intensidade no medio rural. Cando desaparece unha actividade económica, raramente desaparece só unha empresa. Con frecuencia pérdese tamén un servizo, unha familia nova, un proxecto de vida ou un coñecemento acumulado durante décadas.
Por iso falar de emprego é falar tamén da capacidade dun territorio para seguir vivo.
As empresas tamén constrúen territorio
Con frecuencia asociamos a empresa coa xeración de beneficios económicos. É unha función imprescindible, porque sen viabilidade económica ningunha organización pode manterse no tempo.
Pero reducir a empresa a esa dimensión significa ignorar boa parte do seu impacto sobre a sociedade.
Cada empresa crea unha determinada cultura de traballo. Decide onde inviste, con quen colabora, que provedores escolle, que recursos consume e como se relaciona co territorio. As súas decisións condicionan a calidade do emprego, a innovación, a formación das persoas e mesmo a capacidade dunha comarca para atraer ou reter talento.
As empresas non só producen bens e servizos.
Tamén producen confianza, coñecemento, oportunidades e comunidade.
Cando unha empresa entende o territorio como un aliado, contribúe a fortalecer moito máis que a súa propia conta de resultados.
O rural tamén necesita empresas
Durante moito tempo identificouse o desenvolvemento rural case exclusivamente co sector primario. A agricultura e a gandería seguirán sendo actividades estratéxicas, pero un rural próspero necesita unha economía moito máis diversa.
Necesita industrias capaces de transformar os recursos locais, empresas tecnolóxicas que atopen no rural un espazo para innovar, proxectos vinculados á bioeconomía, servizos especializados, profesionais independentes, iniciativas culturais e novas formas de emprendemento que aproveiten as oportunidades que ofrece un territorio conectado.
O futuro do rural non depende de reproducir o modelo económico das cidades.
Depende de construír un modelo propio, baseado nos seus recursos, no coñecemento, na innovación e na capacidade para xerar valor desde o territorio.
A economía social tamén forma parte da resposta
Non toda a actividade económica responde aos mesmos obxectivos nin se organiza da mesma maneira.
Cooperativas, fundacións, asociacións, sociedades laborais ou empresas de inserción demostran cada día que é posible desenvolver actividades economicamente viables poñendo as persoas e o interese colectivo no centro das decisións.
A economía social non pretende substituír ao resto da economía.
Amplía as formas de entender a empresa e lembra que existen maneiras diferentes de crear riqueza, repartir valor e responder ás necesidades da sociedade.
Nun contexto marcado polo envellecemento, a despoboación e a transición ecolóxica, este tipo de organizacións poden desempeñar un papel especialmente relevante na construción de comunidades máis resilientes.
Prosperidade non é o mesmo ca crecemento
Durante décadas asumimos que unha economía máis grande conduciría automaticamente a unha sociedade mellor. Esa idea permitiu impulsar importantes avances, pero tamén mostrou os seus límites.
Hoxe sabemos que o crecemento económico, por si só, non garante unha maior calidade de vida. Existen territorios con altos niveis de renda que sofren graves problemas de acceso á vivenda, soidade, deterioración ambiental ou perda de cohesión social.
A verdadeira pregunta xa non debería ser canto medra unha economía.
Debería ser como mellora a vida das persoas.
Iso obríganos a incorporar novos indicadores relacionados coa saúde, a educación, a igualdade de oportunidades, a calidade ambiental, a participación cidadá ou a capacidade das comunidades para adaptarse aos cambios.
Porque unha sociedade pode producir máis riqueza e, ao mesmo tempo, empobrecer noutros aspectos fundamentais.
Unha economía para construír futuro
Os grandes desafíos deste século —a transición ecolóxica, o cambio demográfico, a dixitalización ou a transformación do emprego— obrigan a repensar a economía desde unha perspectiva máis ampla.
Necesitamos empresas competitivas, pero tamén responsables. Emprego de calidade, pero tamén oportunidades para emprender. Innovación, pero conectada co territorio. Crecemento, pero compatible coa conservación dos recursos naturais e coa cohesión social.
Na Fundación Galicia Sustentable entendemos que a economía non debe medirse só pola riqueza que é capaz de crear, senón tamén pola prosperidade que consegue distribuír e pola capacidade que ten para fortalecer as comunidades das que forma parte.
Porque a economía non é simplemente a maneira na que gañamos a vida.
É tamén a maneira na que decidimos vivir xuntos.
